هلاورد یا ئلاورد به معنای "بالا آوردن و پس آوردن " است اما در موارد دیگر نیز کاربرد دارد

در گذشته برای رساندن برخی معانی مثل "بریدن و کندن" از کلمه "هلاوردن(ئلاوردن)" استفاده می شد

مثال:

گوشی ئلاورد >>>گوش او را برید

ئلاورده>>> آن را برید

*البته این کلمه غالبا هم معنی استفراغ کردن و بالا آوردن است اما برای بریدن و کندن هم از آن استفاده می شود

تطبیق دقیق لغات و برگرداندن لفظ به لفظ آن به لغات زبان خود راهی برای جلوگیری از ورود لغات بیگانه و ساخت لغات و عبارات جدید است.در زبان کلهری به ندرت چنین مسئله ای وجود دارد و معمولا لغاتی که دارای خلاء هستند از فارسی یا بعضا زبانهای دیگر عینا وارد میشود ولی در زبان پویا از این اتفاق جلوگیری میشود.به طور مثال در زبان کلهر معادل عبارت برگزار شد تقریبا همان است و فقط فعل اندکی تغییر میکند و به صورت >> برگزار بیو تلفظ می شوددر حالیکه در زبان سورانی در مقابل این عبارت عبارت >> به ریو چو ت

یکی از مشکلات زبان کلهری اینست که گویشوران دچار روش تکلم دستورزبان به روش فارسی شده اند که قبلا به آن پرداخته شد.اما اگر بصورت جزئی تر ان را بررسی کنیم موردی آن اینست که با توجه به اینکه روش دستوری زبان فارسی را داریم نمیشود برخی عبارت ها را تبدیل به عبارتی با لغات کلهری کرد بلکه به ناچار همان لغات فارسی عینا تکرار میشوندمثال:شعری در وصف کسی را میخواندم که گفته بود:لباس دامادی له ورد دیمبا توجه به اینکه معادل لباس و داماد در زبان کلهری وجود دارد (دلنگ ، زاوا) ولی چون دستور زبان فارسی در زبان کله

621) هاو بش: شریک

622)ماله چه :خانوارها ،منازل

623)پالویانو. ترسیدند

624)تازه پیا کفتی :تازه به دوران رسیده[سورانی همان]

625)هه ره و دار پلکو تیه ری:کنایه از

کار بیهوده کردن ، اصرار بیهوده

626)لغاز ؛:دشمنی ، کینه

627بی شئ:بی اثر ، غیر کاری

628)ره شه مه :باد سرد و سوزناک

629)پا لنگء: محل اتراق ،جای توقف

630)وانه :محل قدیمی ، پاتوق (هم معنی میلکان)

631)وژاردن:حساب کردن

632)یه کاومان که ن(یکاومان کن):نابودمان میکنند ،داغان میکنند

*یکاو کردن:نابود کردن

633)مایر هه وه(مایر هه و):دو برادر که از دو مادر هستند، برادری که از مادر دیگر است ، ناتنی

634)لاپرتنگء :متلک ، گوشه و کنایه

635)وه سان سیه ئلالنی: آبرویش را میبرند ،رسوایش میکنند

636)به له چه ق: بلند قامت ، دیلاق

637)خاواره:غیره و غریبه،متفرقه

638)زر: دور تند ،تند خواندن ، تند گفتن

639)داگرسیا: بیمار شد ، از کار افتاد

640)قیل:مرغوب ، درجه یک

زیو قیل:زمین مرغوب

یکی از اقداماتی که رضا شاه و آتاتورک در جهت تغییر زبان مردم کردند حذف عبارات و کلمات ثقیل التلفظ بود که البته آنها برای پاکسازی زبان مورد نظر خود از لغات بیگانه انجام دادند اما این کار ناخواسته باعث حذف بسیاری از واژگانی شد که اصالت و ریشه داشتند اما پس از نرم شدن زبان دیگر مورد کاربرد مردم قرار نگرفتند.یکی از آفت هایی که زبان کلهری را بشدت تحت تاثیر قرار داده حذف بسیاری از لغات و عبارات و حتی دستورات ساخت کلمه به علت نرم شدن زبان ناشی از تلفظ فارسی وار کلمات است.به طور مثال :در گذشته به حالت ته